U Minh Thượng: Giá trị tiềm ẩn mang trong mình(3)

     Vườn Quốc gia U Minh Thượng là khu dự trữ sinh quyển thế giới, mẫu chuẩn của hệ sinh thái úng phèn với các ưu hợp: Tràm hỗn giao với cây lá rộng trên đất than bùn.  Nơi đây nổi tiếng với hệ sinh thái rừng tràm trên nền đất than bùn. Cùng với nhiều loài động thực vật hoang dã góp phần tạo nên sự đa dạng sinh học tại đây. U Minh Thượng được thành lập theo Quyết định số 49/2002/QĐ- UBND ngày 08 /7 /2002, trên cơ sở  Quyết định số: 11/2002/QĐ-TTg,  ngày 14/01/2002 của Thủ tướng Chính phủ về việc chuyển hạng Khu bảo tồn thiên nhiên U Minh Thượng thành Vườn Quốc gia. Đây là 1 trong 10 vùng đất ngập nước quan trọng của ĐBSCL, đồng thời là 1 trong 3 khu vực trọng yếu thuộc khu dự trữ sinh quyển Thế giới Kiên Giang (năm 2006). Năm 2012 trở thành 1 trong 6 Vườn Di sản ASEAN ở Việt Nam và là Khu Ramsar thứ 2228 của Thế giới và thứ 8 của Việt Nam (năm 2015). Ngoài ra nơi đây còn mang nhiều giá trị khác tiềm nằn nằm ẩn sâu bên trong.

GIÁ TRỊ lịCH SỬ

     Trước khi trở thành khu dự trữ sinh quyển lớn ngày nay, vùng U Minh Thượng, một căn cứ địa cách mạng lâu đời, xuyên suốt trong 02 cuộc kháng chiến chống Pháp, đánh Mỹ, là nơi dung trú cho lực lượng cách mạng nổi bật là Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực. Trải qua nhiều cuộc kháng chiến, nhiều trận bom đạn tàn phá, rừng U Minh trước và sau vẫn sừng sững giữa cả khu vực đồng bằng sông Cửu Long cũng như người dân nơi đây. Không chỉ mang sự tự hào, đó còn là liều thuốc tinh thần giúp tăng ý chí chiến đấu và nghị lực cho người dân khu vực U Minh. Dù phải sống ở ven rừng U Minh Thượng, ban đêm làm việc trong mùng vì nhiều muỗi lúc quá khó khăn những ngày không có gạo ăn phải ăn cá, rau trừ cơm các chiến sĩ vẫn đấu tranh không khuất phục. 

 

 

     Trải qua thời kỳ lịch sử chiến đấu khắc nghiệt, U Minh Thượng vẫn còn đó rất nhiều di tích lịch sử cùng với chiến tích hào hùng kéo dài theo năm tháng. Có thể kể đến một số địa danh như Khu tập kết 200 ngày đêm Vàm Chắc Băng, Bảo tàng công an nhân dân tại  khu di tích lịch sử An Ninh Khu IX, Khu căn cứ Tỉnh ủy trong kháng chiến… Còn rất nhiều địa điểm thú vị mang nhiều giá trị lịch sử hào hùng của người dân vùng U Minh nói chung và U Minh Thượng nói riêng.

GIÁ TRỊ ĐA DẠNG SINH HỌC

     Tại U Minh Thượng có lớp than bùn đặc trưng dày 1 đến 3 mét với trữ lượng lớn nhất nước ta hiện nay. Than bùn một sản phẩm được hình thành từ xác thực vật tích lũy lâu dài trong điều kiện yếm khí, đối tượng này chiếm tỉ lệ khá lớn trong các vùng đầm lầy, xuất hiện đồng thời với quá trình hình thành và phát triển vùng U Minh Thượng. Lớp than bùn này tạo cho rừng U Minh Thượng những con kênh có màu nước đỏ đặc trưng. Việc để than bùn vượt khỏi mặt nước, tiếp xúc với không khí sẽ dẫn đến tình trạng oxy hóa và giải phóng lượng nước khí CO2. Đồng thời, khi lớp than bùn mỏng đi, dễ xảy ra cháy rừng và rất khó để dập tắt. Đó là nguyên nhân khiến cho U Minh Thượng thực hiện chính sách giữ nước ngập quanh năm để phòng cháy chữa cháy cho khu vực. Nơi đây được xem là một trong những sân chim lớn trong khu vực bởi lượng chim cư trú, di cư đến mỗi năm là rất nhiều. Cùng với sự đa dạng về loài và sinh vật, U Minh Thượng thu hút rất nhiều đề tài nghiên cứu và bảo tồn bởi nhiều tổ chức trong và ngoài nước (IUCN, WWF, IEBR, CARE…).

 

 

     Theo nghiên cứu mới nhất của Tiến sĩ Phạm Thị Kim Hồng (cán bộ Khoa Môi trường và Tài nguyên thiên nhiên tại Đại học Cần Thơ), U Minh Thượng hiện có 186 loài chim, 64 loài cá, 7 loài lưỡng cư, 34 loài bò sát, 254 loài thực vật, hơn 200 loài côn trùng và nhiều loài động vật bậc cao được tìm thấy. Nơi đây đặc trưng bởi nhiều loài quý hiếm, nằm trong danh mục bảo tồn của cả Việt Nam và thế giới như Dơi Ngựa Thái Lan, Bèo Tấm Nhọn, Rái Cá Lông Mũi, Tê Tê Java… Và nhiều loại cá là loài đặc sản tại Miền Tây sông nước với trữ lượng lớn. Cùng với nhiều sinh cảnh đặc trưng ở vùng lõi như rừng ưu thế bởi Tràm trên đất than bùn và đất khoáng; trảng cỏ ngập nước theo mùa ưu thể bởi Sậy và Năng ngọt ; vùng đầm lầy trống trải ưu thế bởi các loài Súng, Bèo cái, Bèo tai chuột và Thủy hương; và các kênh rạch và suối tự nhiên. Thảm thực vật ở vùng đệm là trảng cỏ ngập nước theo mùa, các đầm lầy trống trải, rừng tràm trồng, đất nông nghiệp và các ao cá và hệ thống kênh rạch. Ngoài ra, còn rất nhiều lĩnh vực cần quan tâm và nghiên cứu trong thời gian sắp tới như cháy rừng, than bùn bị khô, săn bắn và phát triển du lịch.

GIÁ TRỊ TIỀM NĂNG

     Sau khi trở thành Khu Ramsar, người dân và sinh kế vùng U Minh Thượng được quan tâm đến nhiều hơn. Đặc biệt là các tổ chức trên thế giới và nhiều nghiên cứu, dự án được triển khai tại đây. Ngoài các giá trị tiềm năng sẳn có do thiên nhiên ban tặng, U Minh Thượng còn có riêng cho mình nhiều nét đặc trưng. Để có thể phát huy hết các giá trị tiềm năng của mình, U Minh Thượng cần có bước chuyển mình tốt và khả năng phát triển bền vững trong bối cảnh đồng bằng sông Cửu Long đang chịu tổn thương bởi biến đổi khí hậu nhất là hạn hán và xăm nhập mặn.

      Sản lượng nông sản đặc biết là chuối, U Minh Thượng dễ dàng quy hoạch đưa mình trở thành vùng nguyên liệu chuối hàng đầu Việt Nam nhằm năng cao giá trị nông sản cũng như cải thiện đời sống người dân trong khu vực. Trữ lượng chuối lớn trên diện tích hơn 13000 ha,  nhưng lại thiếu đi các nhà máy, cơ sở chế biến hay chuỗi giá trị cho cây chuối. Đây được xem là vấn đề chính cần được tháo dỡ tại đây. Bên cạnh đó, các sản phẩm phụ và phụ phẩm của cây chuối vẫn chưa được tận dụng tối đa để phát triển như lá chuối, thân cây chuối, hoa chuối… Cần có những cải thiện hơn trong khâu sản xuất và xử lý các sản phẩm bổ trợ cho người dân sản xuất. U Minh Thượng còn nổi tiếng với trữ lượng cá nước ngọt,  vang danh đặc sản bởi khô, mắm, cá tươi sống. Nguồn cá này mang tiềm năng phát triển rất lớn nhưng vẫn chưa được khai thác có hiệu quả. Nếu xâu chuỗi lại tất cả những thứ đang có của U Minh Thượng, ta dễ dàng nhận thấy tiềm năng phát triển du lịch sinh thái tại đây. Có nhiều thứ để khám phá học hỏi, nhiều thứ để trải nghiệm, thưởng thức và không thể không nhắc đến sự thân thuộc mến khách của người dân miền Tây sông nước.

     Mong rằng những quy hoạch, định hướng sắp tới sẽ mang đến một U Minh Thượng thật mới mẻ mà vẫn giữ được sự hoang dại của các cánh rừng, sự mọc mạc và dân dã nhưng ấm áp của con người nơi đây mang đến cho người trải nghiệm.