Trồng Sen trên đất Lúa

“Trong đầm gì đẹp bằng Sen. Lá xanh, bông trắng lại chen nhụy vàng

Nhụy vàng, bông trắng, lá xanh. Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn”.

     Cây Sen luôn được xem là biểu tượng biểu trưng cho vẻ mộc mạc, đơn giản mà thuần khiết của con người Việt Nam. Chúng ta dễ dàng bắt gặp được những cánh đồng Sen ở các nơi thờ tự, các công viên giải trí hay đâu đó tại một góc nhà và đặc biệt là tại các miền quê nơi có ao đầm,… Từ ngàn xưa, người dân tại ĐBSCL đã trồng rất nhiều Sen trên những mảnh đất phì nhiêu bởi phù sa nước ngọt. Đứa trẻ chăn trâu đầu đội lá Sen tay cầm gương Sen tách hạt để ăn hay bà và mẹ ngồi cậm cụi xếp các cánh hoa để cắm trưng bày trong nhà là những hình ảnh quá đổi quen thuộc của người dân vùng sông nước Cửu Long.  Dần về sau, nông nghiệp phát triển và diện tích ao hồ, đầm đìa cũng được sang phẳng để canh tác, màu xanh của Sen được thay bằng màu mạ của Lúa.

NGUYÊN LIỆU TỪ SEN

SẢN PHẨM (CHẾ BIẾN)

GIÁ TRỊ

Hoa Sử Dụng Trực Tiếp, Trà Sen Trang Trí, Thực Phẩm, Dược Liệu
Sử Dụng Trực Tiếp Trang Trí, Thực Phẩm
Thân Tơ Sen, Dưa Muối Thủ Công Nghiệp, Thực Phẩm
Ngó Sử Dụng Trực Tiếp, Dưa Muối Thực Phẩm
Củ Sử Dụng Trực Tiếp, Dưa Muối Thực Phẩm, Dược Liệu
Gương (Hạt) Sử Dụng Trực Tiếp, Trà Tim Sen Trang Trí, Thực Phẩm, Dược Liệu

       Giá trị sử dụng từ các nguyên liệu từ cây Sen

     Không chỉ là loài cây có hoa đẹp, Sen còn là loài cây mang trong mình nhiều giá trị khác về kinh tế, dinh dưỡng và công dụng dược liệu mang trong mình. Cây Sen được khai thác hầu như toàn bộ các bộ phận. Từ đây, tạo ra được nhiều công việc cho các lao động nhàn rỗi tại vùng quê, các công việc chế biến hay thu hoạch Sen thường rất dễ làm và cần sự khéo léo nên đa phần việc làm thuộc về người phụ nữ, giúp họ có nguồn thu nhập cao.Thấy được nhiều tiềm năng ở Sen, những năm gần đây người dân các khu vực thượng nguồn như An Giang, Đồng Tháp, Long An bắt đầu chuyển đổi canh tác Sen trên các mảnh đất trồng Lúa không còn hiệu quả nửa và bước đầu mang lại nhiều tích cực. Điển hình, tại thị xã Tân Châu, đã có hơn 100ha đất canh tác Lúa được người dân chuyển đổi sang trồng Sen (Phòng Kinh tế thị xã Tân Châu, 2019). Sen được trồng với nhiều kiểu khai thác như Sen lấy gương, Sen lấy ngó, Sen lấy củ, Sen lấy hoa và lá.Vụ Sen kéo dài 4 – 4,5 tháng, với nhiều cách canh tác hay trồng chuyên canh Sen, bên cạnh đó những hộ dân có ít đất cũng phù hợp với mô hình này. Mô hình trồng Sen lấy gương chiếm đa số sự lựa chọn của người nông dân.

     

     Cách trồng không khó và ít công chăm sóc, giá cả tuy còn bấp bênh nhưng vẫn mang lại lợi nhuận hơn so với trồng Lúa. Với mô hình canh tác Sen, người dân hạn chế dùng thuốc hóa học hơn, lượng phân bón cũng ít hơn từ đó làm giảm chi phí trong quá trình trồng Sen. Vào thời điểm được giá, người dân có thể thu lợi nhuận hơn 40 triệu đồng/ha. Thời gian thu hoạch kéo dài từ 1 – 1,5 tháng, việc này giúp người dân có nguồn tiền lưu thông để sinh hoạt dễ dàng hơn. Bên cạnh mô hình chuyên canh Sen, nhiều hộ dân tại Đồng Tháp, Long An thực hiện canh tác các mô hình kết hợp như Lúa-Sen, Sen-Cá, Lúa-Sen-Cá,… Khi mùa nước lũ về cũng là lúc người dân thực hiện canh tác Sen, nuôi thêm Cá, nhằm tăng thu nhập cho hộ gia đình. Ngoài ra, việc này tạo ra việc làm cho người dân trong khu vực đặc biệt là phụ nữ. Thu nhập của người phụ nữ thường là các công việc thu hoạch gương, ngó và hoa hoa là 25-30 nghìn đồng/1 giờ lao động buổi sáng (làm khoảng 4 giờ), bên cạnh đó là những việc làm khác liên quan như cấy cây Sen con, rửa và phân loại củ Sen, vận chuyển hàng đến tiểu thương, xử lí hạt Sen…  

Quy trình xử lí, chế biến hạt Sen thành phẩm

        Là mô hình mới với nhiều ưu điểm hiện tại, mô hình canh tác Sen vẫn còn một số khó khăn. Đặc biệt là đối với quá trình sản xuất hạt Sen thành phẩm. Tuy đã có nhiều cải tiến, đưa máy móc vào khâu sản xuất như máy rửa, máy bốc vỏ, lột vỏ lụa, thụt tim sen… Nhưng đa số các cơ sở chế biến vẫn lựa chọn phương pháp thủ công với nhiều nhân công lao động. Giải thích cho vấn đề này có thể thấy cho thấy máy móc có thể không mang lại hiệu quả trong quá trình chế biến (thất thoát, thành phẩm không đẹp, giá thành máy móc cao, năng suất không đạt…). Chính vì thế, chi phí trung gian cao gây ra việc giá thành Sen thô thấp, gây bắt lợi cho người dân canh tác. Sen cũng như các loại nông sản khác, bị áp đặt giá bán bởi thương lái và phụ thuộc vào người thu mua. Người dân cần chủ động hơn trong việc tìm đầu ra cho sản phẩm của mình và cần nhiều nghiên cứu sáng tạo máy móc nhằm giảm chi phí chế biến để nâng giá trị của loại hoa biểu tượng này.