Tập huấn phương pháp đốt có kiểm soát và giám sát sự thay đổi môi trường tự nhiên do đốt có kiểm soát lớp thực bì khu vực bãi ăn của Sếu Đầu Đỏ, Vườn Quốc Gia Tràm Chim

Sếu Đầu Đỏ (Grus antigone sharpii) là loài chim quý, hiếm nằm trong danh sách loài được bảo vệ ở nhiều nước trên thế giới cũng như Việt Nam. Loài này có phân bố rộng trong khu vực Đông Nam Á, trong đó, Sếu di cư đến Việt Nam tại khu vực Đồng Tháp Mười và vùng Hà Tiên – Kiên Lương. Tại vùng Đồng Tháp Mười, Sếu chủ yếu tập trung tại Vườn Quốc Gia Tràm Chim (VQG Tràm Chim) từ tháng 4 đến tháng 11 hàng năm (rơi vào mùa khô). Nguồn thức ăn chính của Sếu là củ Năng Kim (Eleocharis atropurpurea (Retz.) J.Presl & C.Presl), hiện tại phân bố nhiều ở khu vực A1 và A5 của VQG Tràm Chim với diện tích tương ứng là 132,3 ha và 59,42ha (Hình 1). Trước đây, Năng Kim cũng phát triển rất mạnh ở khu A4, tuy nhiên, hiện tại do chế độ quản lí nước chưa hợp lý đã làm cho diện tích Năng này giảm đáng kể (Nhanh, 2018). Năng Kim thường phát triển mạnh trong môi trường đất phèn nặng có độ pH từ 3,2-3,8 (Huỳnh Thạch Sum, Trương Thị Nga và Lê Nhật Quang, 2016) và quá trình tạo củ thường diễn ra trong điều kiện khô hạn (Dương Văn Ni, 2019).

Tuy nhiên, giữ nước phòng chống cháy rừng đã làm mất đi quy luật tự nhiên của VQG Tràm Chim, dẫn đến lớp thực bì tại khu vực Năng Kim tích lũy ngày càng dày, ảnh hưởng đến việc phát triển cũng như tạo củ của Năng Kim. Bên cạnh đó, với lớp thực bì quá dày cũng gây khó khăn cho Sếu Đầu Đỏ dùng mỏ để tìm củ Năng trong đất. Hậu quả của việc này đã làm giảm đáng kể số lượng Sếu về VQG Tràm Chim thời gian gần đây. Năm 1988 có số lượng Sếu về cao nhất với 1.052 cá thể, số lượng những năm sau đó có giảm nhưng vẫn nằm ở mức cao đến năm 1999, sau giai đoạn này Sếu đã giảm đáng kể, đặc biệt từ năm 2013-2018 số lượng Sếu không quá 21 cá thể. Tương ứng với số lượng Sếu giảm là sự thu hẹp của diện tích Năng Kim, cụ thể từ 1.100 ha vào năm 2009 giảm xuống còn 600 ha vào năm 2013 và còn 162,72 ha ở thời điểm hiện tại. Điều này thật sự rất đáng báo động nếu không có biện pháp phục hồi và bảo vệ sinh cảnh Năng Kim một cách hiệu quả. Điều cấp bách hiện tại cần làm là làm mỏng đi lớp thực bì khu vực Năng Kim theo cách tự nhiên nhất. Nhiều nơi cho thấy rằng việc đốt các đồng cỏ là một qui trình tự nhiên rất phù hợp với điều kiện hiện tại (AFAC, 2016).

Tuy nhiên, VQG Tràm Chim là khu bảo tồn và là khu ramsar nên việc thực hiện đốt là vấn đề liên quan đến các thủ tục pháp lý cũng như nhiều bên liên quan, đặc biệt thực hiện đốt trong giai đoạn có nguy cơ cao. Do đó, để khẳng định được việc thực hiện đốt có hiệu quả cao và ít rủi ro, thì cần phải thực hiện đánh giá chi tiết các yếu tố môi trường và sinh thái phục vụ cho việc phục hồi đàn Sếu trước và sau khi đốt để từ đó đề xuất một qui trình đốt chủ động một cách khoa học và hiệu quả nhất.