Nuôi lươn giống: Ít rủi ro và nhiều hiệu quả

     Những năm gần đây, các mô hình nuôi lươn không bùn không còn quá xa lạ đối với người dân khu vực đồng bằng sông Cửu Long. Qua nhiều năm thực hiện mô hình, người dân ngày càng phát triển mô hình và quản lí tốt công tác chăm sóc, đầu ra cũng như các nguồn đầu vào. Người dân cũng đã chịu khó đầu tư cải thiện mô hình để đạt hiệu quả cao so với ngày trước.  Và để có thể cung cấp đủ lượng con giống cho quá trình nuôi lươn không bùn, nhiều hộ dân bất đầu nghiên cứu thực hiện mô hình nuôi lươn giống, bước đầu cho thấy nhiều bước tiến triển tốt.

     Quá trình nuôi lươn không bùn luôn cần có các yếu tố chính: Chất lượng nước, vật liệu trú ẩn cho lươn, con giống và thức ăn.

  • Chất lượng nước: nước phải sạch, thay nước thường xuyên hầu như mỗi ngày đều thay nước, nước để nuôi lươn thường là nước sông, chất lượng lượng nước phải đảm bảo phù hợp với quá trình sinh trưởng của lươn.( để ý đến pH, độ đục, độ mặn của nước). Lươn chỉ thích ứng tốt với những nơi có nguồn nước ổn định, không bị ô nhiễm, không bị phèn hay nước đã xử lí.
  • Vật liệu giúp lươn trú ẩn: thường được sử dụng là các xác thực vật khô như cây bắp, lục bình hoặc dùng giá thể trồng trong nhà kính sau khi sử dụng, ni lông kết thành chùm… Việc lựa chọn các xác cây thực vật sẽ phân rã một phần tạo thức ăn cho lươn.
  • Con giống: Được xem là yếu tố quan trọng trong quá trình nuôi lươn. Con giống tốt, khỏe mạnh sẽ giảm tỉ lệ hao hụt và thời gian nuôi cũng ngắn hơn. Trọng lượng con lươn thành phẩm sẽ đạt chất lượng tốt hơn.
  • Thức ăn: đa số người nuôi lươn không bùn thường chọn kết hợp thức ăn công nghiệp pha trộn với cá, ốc… Chỉ có một trong hai lươn sẽ chậm ăn, không đủ dịnh dưỡng dẫn đến chậm phát triển và giảm năng suất,

Thời gian nuôi lươn kéo dài từ 8 10 tháng là cho thu hoạch. Sản lượng sẽ tùy vào kích cỡ, diện tích bồn nuôi, số lượng con giống khi nuôi. Giá bán vẫn phụ thuộc vào thị trường đặc biệt là thương lái.

     Từ những mô hình nuôi lươn thịt ban đầu, nhận thấy được mô hình vẫn còn có nhiều khó khăn và tốn công lao động, tiền bạc nhưng giá cả đầu ra không ổn định. Một số nông dân tại huyện Châu Thành, tỉnh An Giang đã thực hiện mô hình nuôi lươn giống. Mô hình không kén chọn người lao động, cả nam và nữ đều có thể tham gia thực hiện mô hình. Đặc biệt các khâu thực hiện quan trọng đòi hỏi nhiều sự khéo láo và cẩn thận. Đúng kết từ các kinh nghiệm nuôi lươn trong bồn trước đó và tận dụng lại các bồn nuôi, người dân cải tạo lại để thực hiện nuôi lươn giống. Thức ăn vẫn không khác với mô hình nuôi lươn thịt. Người nuôi lươn giống sẽ mua lại những con lươn trưởng thành được đánh bắt từ thiên nhiên, sau quá trình mang về nuôi để lươn thích nghi với điều kiện nuôi trong bồn sẽ được thả vào buồn nuôi. Một bồn sẽ được thả vài cân lươn giống (tùy theo kích cỡ của bồn nuôi), lươn là loại lưỡng tính nên không cần các biện pháp phối giống. Bồn nuôi không sử dụng các vật liệu ủ mà sử dụng bùn đất được khai thác từ ruộng, có trồng các cây cù nèo, tai tượng nhằm hút các kim loại nặng (giúp giảm độ pH nếu có). Mực nước giữ ở khoảng 20 – 30cm, thay nước 3 ngày 1 lần. Lươn nuôi trong khoảng 3 tháng sẽ bắt đầu đẻ trứng, đẻ liên tục trong khoảng 30 ngày. Sau đó, người nuôi vệ sinh lại bồn cho sạch (trục vét đáy, phơi nắng 1 – 2 ngày) để tiếp tục nuôi, khoảng 1 tháng sau lươn tiếp tục đẻ trứng. Quá trình khai thác lươn đẻ trứng kéo dài trong khoảng 1 năm thì người nuôi lươn sẽ bán hết các con lươn giống đi để thực hiện mẻ nuôi mới. Một ổ trứng có khoảng 1000 trứng, mỗi bồn nuôi khoảng 100 – 300 con.

Các ổ trứng sau khi đẻ trong đất bùn sẽ xuất hiện bọt nổi ngay tại ổ (ổ bọt). Dựa vào màu sắc của trứng, khi số lượng trứng màu đỏ đã nhiều (khoảng 2 – 3 ngày), người nuôi lươn sẽ vận chuyển lươn vào nhà ủ. Nhà ủ bố trí kính đáo, tránh mưa gió, ánh nắng trực tiếp và hạn chế lượng người ra vào khu vực ủ. Mỗi ổ bọt sẽ cho vào từng thao nhỏ, treo 1 nhúm sợi ni lông, đặt máy chạy oxy 24/24h. Tỉ lệ hao hụt khi ủ rất thấp, đạt hơn 90% trứng nở thành con giống.  Thời gian ủ kéo dài trong khoảng 7 ngày là xuất mẻ lươn giống.

Mô hình nuôi lươn giống được nhận xét là cho lợi nhuận rất cao, chi phí đầu tư ban đầu và chi phí đầu tư cố định ban đầu không quá cao, đặc biệt phù hợp với các hộ chuyển đổi mô hình và tận dụng các chuồng trại có sẳn. Giá thành con giống đầu ra được quyết định bởi người sản xuất nên không qua trung gian, thương lái.

Tuy nhiên, mô hình vẫn còn nhiều bất cập. Đây là một mô hình tương đối mới đòi hỏi kinh nghiệm và hiểu biết trong quá trình thực hiện. Số lượng lươn thiên nhiên ngày càng ít đi do khai thác quá mức và vượt giới hạn, việc sản xuất địa trà và ồ ạt sẽ bị dư thừa con giống, không có đầu ra ổn định dẫn đến thua lỗ trong nuôi trồng. Hiện tại, mô hình canh tác lươn giống chưa xuất hiện bệnh lý, nhưng khi nuôi đại trà rất dễ xuất hiện bệnh mới.