Nghề Đan Lát: Nghề cũ với những bộ cánh mới

     Nghề đan lát là một trong những nghề thủ công mỹ nghệ vốn rất quen thuộc và gần gũi với mọi người nhất là tại các vùng nông thôn Việt Nam. Tại Đồng bằng sông Cửu  Long, đây được xem là một trong số những ngành nghề được chị em phụ nữ lựa chọn để tạo ra kế sinh nhai và nguồn thu nhập cho gia đình. Không khó để bạn có thể bắt gặp cảnh cả xóm tụ lại tại một địa điểm để đan lát, nào là người già, trẻ em, đa phần là phụ nữ đang tỉ mỉ, khéo léo đan các sản phẩm vô cùng đẹp mắt. Các sản phẩm ta hay sử dụng hằng ngày như thảm lót, giỏ xách, hộp, túi… được làm khéo léo và tinh xảo từ bàn tay của những người phụ nữ nông thôn. Những năm trước, nhiều lớp tập huấn được mở ra nhằm nâng cao tay nghề cũng như giúp cho mọi người sản xuất được nhiều loại hàng, nhiều vật dụng khác nhau và nâng tầm giá trị sản phẩm hơn. Các nguyên liệu đan tận dụng các nguồn nguyên liệu sẳn có hoặc tận dụng từ phụ phẩm như vải vụn, lục bình, tre nứa, mây… thậm chí là các nguyên liệu được chế tác riêng. Cùng với xu hướng chuộng sản phẩm thiên nhiên và giá trị lao động thủ công được nâng tầm, người tiêu dùng quay lại chọn các sản phẩm đan lát từ các nguyên liệu tự nhiên, họ khắt khe hơn trong việc lựa chọn mẫu mã cũng như độ thẩm mỹ của sản phẩm. Từ đó, ngành nghề đan lát thủ công mỹ nghệ cũng bắt đầu khoác cho mình những bộ áo mới hơn.

Một số sản phẩm đan lát từ nguyên liệu thiên nhiên

     Không còn là các sản phẩm thô sơ và chưa được trau chuốt, các sản phẩm hiện nay phù hợp với thời đại, những vẫn giữ nét mộc mạc và khiến người sở hữu rất ưng ý. Giá thành sản phẩm cũng được nâng cao hơn và nguồn nguyên liệu cũng được lựa chọn đa dạng và phong phú hơn. Trước đây, sản phẩm đan lát từ thiên nhiên chủ yếu tận dụng thân cây lục bình, họ cắt bỏ phần rễ và lá chừa thân cây xuông mượt. Sau khi phơi, 4-5 nắng, cây lục bình khô ráo, chuyển từ màu xanh sang màu vàng đặc trưng, vừa bền vừa dẻo, tiện cho việc đang lác các sản phẩm. Hay từ các sợi cây Lác, loại Lác tốt dùng để đan thành các tấm chiếu, những sợi Lác không đủ tiêu chuẩn sẽ bện thành những cuộn dài và cũng tận dụng làm các sản phẩm thủ công mỹ nghệ.  

     Để tạo ra sự đa dạng về nguồn nguyên liệu đan lát, nhiều nghiên cứu cũng như nhiều người đã mạnh dạng tìm hiểu, thay đổi và đưa các sản phẩm mới hơn vào thị trường. Có thể kể đến như các sản phẩm từ cây cỏ Bàng, cây Năng Tượng, sợi từ thân cây Chuối… Nhằm cho nhiều sản phẩm tốt, tận dụng nguồn lợi tài nguyên bị bỏ đi. Nhóm nghiên cứu MDY, cũng đã có rất nhiều nghiên cứu và áp dụng thực tiễn, tạo sản nguồn nguyên liệu mới cho vấn đề này, nổi bật là cây Năng Tượng. Với từng loại nguyên liệu sẽ cho các sản phẩm khác nhau về màu sắc, hoa văn, độ bền… Tuy nhiên, mục đích chính vẫn là tạo ra các sản phẩm thân thiện với thiên nhiên và tạo ra thêm một nguồn thu nhập cho người dân, đặc biệt là các hộ gia đình có thu nhập thấp.

     Chính quyền các cấp cũng để ý và ủng hộ phát triển các làng nghề thủ công mỹ nghệ, đặc biệt mong muốn tạo thành các làng nghề đạt tiêu chuẩn OCOP. Rất nhiều các làng nghề về đan lát cũng hình thành và dần tạo tiếng vang cho mình từ trước đến nay như dệt chiếu Uzu Tân Châu, làng đan lát lục bình Hậu Giang, làng đan lát Yên Hạ (Cần Thơ), đan cỏ Bàng Phú Mỹ (Kiên Giang)…

     Việc có các làng nghề và các điểm duy trì nghề đan lát giúp cho nhiều phụ nữ ở nông thôn có việc làm ổn định cũng như khiến cho cuộc sống được tốt hơn. Các làng nghề cũng dần tạo được thương hiệu riêng, dần có vị trí trên thị trường đồng thời được các du khách nước ngoài ưa chuộng. Đây cũng một trong những sản phẩm làm quà tặng ý nghĩa cho người thân, bạn bè đặc biệt là các bạn yêu thiên nhiên và thích sống xanh. Bên cạnh đó, phân khúc khách hàng của các sản phẩm thụ công nghiệp vẫn còn hạn chế, giá thành cạnh tranh không bằng các sản phẩm công nghiệp, thiếu lao động làm nghề và nguồn nguyên liệu hạn chế là một trong những nguyên nhân gây ảnh hưởng. Cần có một kế hoạch, chiến lược phát triển rõ ràng để phát triển mạnh mẽ. Tiềm năng của các sản phẩm là cho xuất khẩu đến các nước chuộng và sẵn sàng chọn sản phẩm từ thiên nhiên.