Mô hình trồng Lác

Như chúng ta đã biết, huyện Vũng Liêm (Vĩnh Long) là một vùng đất thường xuyên bị ảnh hưởng bởi triều cường và xâm nhập mặn, người dân sở hữu lượng đất ít (3000-4000m2) vì vậy mà hoạt động canh tác lúa, hoa màu hay cây ăn trái từ lâu đã không còn là sự lựa chọn của người dân nơi đây vì không thể chủ động được nguồn nước dẫn đến sản xuất kém hiệu quả. Do đó, để nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp, cây Lác đã trở thành nguồn sinh kế chính đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng nhằm thích ứng với sự khan hiếm nguồn nước của vùng đất phèn nơi đây.

Hình 1. Cánh đồng lác tại Vũng Liêm
Hình 2. Quy trình thu hoạch phát lác

Những ngày này đi dọc con đường từ thị trấn Vũng Liêm xuyên qua các xã Trung Thành Tây, Trung Thành Đông, đâu đâu cũng thấy cảnh thu hoạch lác vô cùng tất bật, hối hả. Những cánh đồng trồng loài cỏ dại này xanh bát ngát – một màu xanh no ấm. Nhóm MDY chúng tôi đã cùng nhau tìm đến nhà chú 5 Bầu thuộc ấp Đại Nghĩa, xã Trung Thành Đông để tìm hiểu thêm về loài cây đặc trưng này và nghe chú chia sẽ nhiều hơn về quyết định chuyển đổi sinh kế thích ứng trước sự khan hiếm nguồn tài nguyên nước. Qua lời kể của chú, hơn 20 năm qua, người dân Vũng Liêm đã gắn bó và sinh sống cùng những cánh đồng lác xanh bát ngát. Thu nhập kinh tế từ 1 công đất lác hơn hẳn 1 công đất lúa. Lác dễ trồng, một lần trồng có thể thu hoạch được trong 5 – 6 năm. Khi đến thời gian thu hoạch người dân phác lác tươi sau đó vận chuyển địa điểm tập trung tại đồng để chẻ lác.

Hình 3. Quy trình chẻ lác tập trung bằng máy con lăn tại đồng

Những cây lác xanh mướt sẽ được chẻ đôi phơi từ 2 đến 3 nắng sau đó được buộc lại búng đuôi, giũ cho sạch vỏ bọc ở gốc.

Hình 4. Lác phơi tại đồng

Cứ 5 – 6 tháng thì thu hoạch một lần. Khi vào mùa nắng, việc trồng lác trở nên thuận lợi, cây lác phát triển tốt và cao hơn. Một công đất lác trúng sẽ thu được đến 1-1,2 tấn lác khô. Hiện lác khô loại 1 (1,8m) được thương lái mua với giá khoảng 15.000đ/kg, loại 1 (2m) giá bán có khi lên đến khoảng 19.000đ/kg, người trồng có lãi khoảng 10-20 triệu đồng/công. Lác loại 2 thì se thành cuộn và bán với giá 14.000đ/kg.

Ngoài hiệu quả cải thiện thu nhập so với trồng lúa, nghề trồng lác ở Vũng Liêm cũng góp phần giải quyết một lượng lớn lao động nhàn ở nông thôn nhất là những người đang độ tuổi trung niên. Những hộ không có đất hoặc không trồng lác thì đi làm thuê, kiếm thêm thu nhập. Tại các vùng trồng lác, không chỉ ở ngoài ruộng mà ngay trong nhà, bà con nông dân lúc nào cũng có công ăn việc làm. Từ nguồn nguyên liệu tại chỗ, ở Vũng Liêm đã hình thành nhiều làng nghề tiểu thủ công nghiệp từ cây lác như đan chiếu, đồ thủ công mỹ nghệ… Là cây trồng chủ lực tại địa phương nên mấy năm gần đây, thị trường lạc quan hơn, giá đầu ra ổn định, mang lại lợi nhuận cho người dân. Thế nhưng Chú 5 chia sẽ thêm: “tuy dễ trồng, ít tốn công chăm sóc nhưng đến khi thu hoạch đòi hỏi rất nhiều nhân công từ việc thu họach, chẻ và phơi lác đều được thực hiện thủ công, một công đất (1000-1200m2) tiêu tốn khoảng 10 ngày công của 10 người dân”. Những hộ có đất trồng lác thì luân phiên đổi công để tiết giảm chi phí. Ngoài ra, do phơi khô bằng ánh nắng tự nhiên nên những khi vào mùa mưa cây lác dễ hư gốc và không đẹp màu dẫn đến lợi nhuận giảm. Người dân vẫn chưa tìm ra những giải pháp thích hợp để ứng phó trước những khó khăn này.

MDY, 2019